پس از پیروز انقلاب اسلامی در بهمن 57 سینمای ایران وارد دوره جدیدی شد، فیلمها رویکردی انقلابی به خود گرفته و سینماگران همپای ملت ایران در عرصه هنر فعالیتهای چشمگیری را به ثبت رساند . سینمای انقلاب می رفت در مسیر جدید خود شاهد تحولات فزاینده ای باشد که در شهریور سال 1359 عراق به مرزهای کشور حمله کرد و جرقه جنگ تحمیلی زده شد.

ظهور سینمای جنگ
از همان نخستین سالهای آغاز جنگ تحمیلی سینمای ایران هم مثل بسیاری از دیگر اجزای جامعه تحت تأثیر این حادثه بزرگ و سرنوشت ساز قرار گرفت و گروهی از سینماگران که اغلب ایشان از سالهای قبل از انقلاب فعالیتشان را آغاز کرده بودند صرفا با دستمایه قراردادن حادثه و خشونت فیلم هایی را با موضوع جنگ در کارنامه نه چندان قابل تأمل سینمای ایران در نخستین سالهای پیروزی انقلاب قراردادند.
مشکل بزرگ فیلمهای ظاهرا جنگی تولید شده این سالها گرته برداری ناقص و غیر اصولی از نمونه های صرفا تجاری و نه چندان با ارزش خارجی بود و به طور طبیعی نمی شد از طریق مشاهده این فیلمها به شناخت درست از واقعیتهای جنگ تحمیلی رسید.
نسل فیلمسازان قبل از انقلاب که صرفا مطابق با پسند روز چند فیلم حادثه ای را به نام فیلم جنگی ساخته بودند، بدون تردید شناختی از واقعیتهای جبهه و جنگ و آنچه که در جبهه های واقعی نبرد می گذشت نداشتند. آنچه که در آثار ایشان به تصویر کشیده می شد لحظه هایی اغلب غیرقابل باور از نبرد بین نیروهای خودی و دشمن بود که نیروهای خودی همواره به طرز عجیب و غریبی به پیروزی می رسیدند و نیروهای دشمن خشن و پرتعداد دشمن هم در مقابل چند نیروی خودی از پیش تسلیم شده و شکست خورده بودند. در این بین هنوز نشانی از شخصتهای واقعی جبهه های نبرد به ویژه در اردوگاه خودی بر پرده سینمای ایران دیده نمی شد تا اینکه پس از نمایش عمومی "دیار عاشقان" و بعدتر "یلمی به سوی ساحل" و به طور مشخص "پرواز در شب" نسل جوان بعد از انقلاب که در این سالهای بیکار ننشسته و مشغول فراگیری اصول سینما بود نشان داد که قصد دارد واقعگرایی را به سینمای جنگ تزریق کند

 

 

زنده یاد رسول ملاقلی پور به حق پایه گذار سینمای متفاوت دفاع مقدس در دهه 60 بود. در "پرواز در شب" بسیار کوشید که از نگاه شعارزده غیرواقعی و صرفا احساسی آثار مشابه فاصله بگیرد. در دهه اول شخصیتهای باورکردنی ارائه کند و بعد در اثری مانند "افق" برای باورپذیرتر شدن انفجارها و درگیری ها تلاش کرد.
 

 

 

 

روند تجربه اندوزی و استعدادیابی در میان جوانان نسل انقلاب برای تأمین نیروی انسانی مورد نیاز جهت تولید آثار برتر سینمای دفاع مقدس در سالهای 60 ادامه یافت تا اینکه چهره دیگری به نام "ابراهیم حاتمی کیا" به ظهور رسید.

"ابراهیم حاتمی کیا" به عنوان یک پدیده نسل جوان بعد از انقلاب در "دیده بان" یکی از مهم ترین آثار سینمای جنگ را با نگاهی واقعی و باورپذیر به شخصیت های جنگ در قالب فرم جدید و ساختار بصری سینمایی به وجود آورد.
"مهاجر" هم یکی دیگر از نقطه های عطف تاریخ سینمای دفاع مقدس توسط حاتمی کیا رقم خورد و توانست روی ذهنیت نسل جوانی که بعد از حاتمی کیا وارد سینما می شدند تأثیر مثبت و سازنده ای به جای بگذارد . اگرچه حاتمی کیا از سالهای بعد سعی کرد جنگ را به عنوان یک دستمایه حفظ کند و به مضامین اجتماعی مبتلا به جامعه روی خوش بیشتری نشان دهد ولی به هر حال هنوز هم به عنوان یکی از شخصیتهای تأثیرگذار سالهای اوج و شکوفایی سینمای دفاع مقدس مطرح است.
استعدادیابی در سینمای دفاع مقدس با به ظهور رسیدن پدیده های دیگری همچون "عزیزالله حمیدنژاد"، "احمد مرادپور"، "احمدرضا درویش"، "کمال تبریزی"، "محمدعلی آهنگر"، "مازیار میری"، "محمدحسین لطیفی"، "مسعود ده نمکی" و ... شکل تازه تری به خود گرفت.
حمید نژاد با "هور در آتش" یکی از آثار ماندگار سینمای دفاع مقدس را برای همیشه پدید آورد. احمد مرادپور با "سجاده آتش" پایه گذار نوعی از سینمای جنگ شد که شخصیت دشمن را هم با نگاهی واقعگرا به تصویر کشیده، تبریزی با "عبور" نگاهی عرفانی به جنگ و شهادت را به تصویر کشید.
احمدرضا درویش با فیلمهای "سرزمین خورشید"، "کیمیا"، "متولد ماه مهر"، "دوئل"، آثاری ماندگار و تأثیرگذار در موضوعات خاص از دوران و افراد مؤثر در جنگ روایت کرد.
میری با ساخت "پاداش سکوت"، لطیفی با "روز سوم"، ده نمکی با "اخراجی ها"، نسل جدیدی بودند که هر کدام با آثارشان قطار سینمای جنگ را به حرکت درآوردند و به نوعی رشته بین مخاطب و سینمای جنگ را حفظ کردند.
در این بین "خسرو سینایی" از جمله فیلمسازان صاحب سبک و توانمندی است که با ساخت "مثل یک قصه"، جنگ و دشمن را با نگاهی جدید معرفی نمود اما تاکنون فرصت نمایش برای فیلم او بوجود نیامده است.
"باشو غریبه کوچک"، یکی از تأثیرگذارترین و حرفه ای ترین آثار سینمای دفاع مقدس است که به زندگی آوارگان جنگی با نگاه نافذ و قوی بهرام بیضایی ساخته شد و حضوری بین المللی در فستیوال های جهانی برای سینمای جنگ بوجود آورد.

 

احیاء سینمای دفاع مقدس با نسل تازه سینماگران
"روز سوم"، "فرزند خاک"، "پاداش سکوت"، "اخراجیها"، "اتوبوس شب" و "مثل یک قصه" در سالهای اخیر به نظر می رسد موجی جدید به وجود آمده و خونی تازه در رگهای سینمای دفاع مقدس به جریان انداخته است. این موج جدا از به حرکت درآوردن چرخ سینمای دفاع مقدس در بخش تولید می توان پیوند مخاطب را با این فیلمها محکمتر کند. این مهمترین عاملی است که سینمای جنگ در این مقطع به آن نیاز دارد. در سالهای گذشته با فاصله گرفتن سینماگران رونق دهنده سینمای جنگ از این عرصه سینمای دفاع مقدس به حاشیه رفت. مشکلات و بی توجهی به مسائل تولید اغلب کارگردانهایی هم چون فیلم "زنگی و رومی"  ناصر تقوایی را که زمانی تمایل به کار در این حوزه داشتند را به فیلمسازی جنگ بی علاقه کرد. در اوج ناامیدی از پا گرفتن دوباره سینمای دفاع مقدس و شرایطی که عده ای گمان می کردند این سینما مثل سینمای کودک دیگر زنده نمی شود با حمایت دولت از تولید فیلم های جنگی جریانی تازه دو سینمای دفاع مقدس بوجود آورد. اما هنوز علاقه در بین سینماگران جهت ساخت فیلم جنگی خیلی کمرنگ شده است و نیاز به تلاش بیشتر دارد.

سینماگران فیلم جنگی نخواهند ساخت
جشنواره فیلم دفاع مقدس در دوران اوج جنگ هم چندان اثرگذار نبود و حالا که مسئولان سینمای دفاع مقدس سالهاست به مسیری دیگر رفته اند، ابراهیم حاتمی کیا به جرأت تأثیرگذارترین و برجسته ترین سینما گر عرصه دفاع مقدس است مدتی است ترجیح می دهد توانایی فیلمسازی خود را در عرصه های دیگر تجربه کند. توقیف "موج مرده" بستری شد که حاتمی کیا به شکل سریعی از سینمای دفاع مقدس خداحافظی کرد. حاتمی کیا برای بقای خود "ارتفاع پست" و "به رنگ ارغوان" را با نگاهی اجتماعی به تصویر کشید. اما "به رنگ ارغوان" بر اساس اتفاقاتی توقیف شد. اتفاقات پس از توقیف "به رنگ ارغوان" موجی شد او بار دیگر به سینمای جنگ با فیلم "به نام پدر" بازگردد. حاتمی کیا درباره بازگشت مجددش به سینمای دفاع مقدس در زمان ساخت "به نام پدر" با صراحت گفته بود "به نام پدر" ناجی من پس از اتفاقهای هر روزه "به رنگ ارغوان " است.
"به نام پدر" هرچند در جشنواره فیلم فجر مورد توجه هیأت داوران قرارگرفت و جوایزی را به خود اختصاص داد اما با استقبال سرد منتقدان روبرو شد و همه آنرا به عنوان فیلمی که حاتمی کیا خودش را در آن تکرار کرده یادکردند. حاتمی کیا بعد از "به نام پدر" مسیر جدیدی را پیش رو گرفت و آثاری همچون سریال "حلقه سبز" و حالا فیلم سینمایی "دعوت" را ساخت که هیچگونه ارتباطی با سینمای جنگ و دفاع مقدس ندارند.

 

کمال تبریزی هم سالهاست در عرصه های دیگر طبع آزمایی می کند. آخرین فیلم او در عرصه سینمای دفاع مقدس "شیدا" است. فیلمی ملودرام که در آن سال واکنش های متفاوتی را برانگیخت. بسیاری از تندروها انتقادهای شدیدی به تبریزی کردند و او پس از آن ترجیح داد در فضایی آرامتر به کار فیلمسازی خود ادامه دهد. البته او چند سال بعد به مشکل مدرن در فیلم "گاهی به آسمان نگاه کن" به سینمای دفاع مقدس نقبی زد، اما هرگز این فیلم را اثری در حوزه سینمای جنگ ندانست. "مارمولک"، "یک تکه نان"، "همیشه پای یک زن در میان است" و حالا "پاداش" دیگر آثار او پس از "گاهی به آسمان نگاه کن" هستند که هیچکدام سنخیتی با دفاع مقدس ندارند.
احمدرضا درویش دیگر فیلمساز صاحب سبک سینمای دفاع مقدس هم پس از "دوئل" تغییر مسیر داد و پروژه تاریخی مذهبی "روز رستاخیز" را در دستور کار خود قرار داد. با توجه به اهمیت موضوع "روز رستاخیز" و حساسیتهای درویش او مدت زیادی درگیر این پروژه ملی خواهد بود و عملا چند سالی از حوزه سینمای جنگ دور است.
مجتبی راعی که با اولین سینمایی اش "انسان و اسلحه" از حضور فیلمسازی با نگاهی متفاوت به سینمای جنگ خبرداد، پس از ساخت این اثر فیلم "تونل" را ساخت اما بعد ترجیح داد در ژانرهای دیگر فعالیتهای فیلمسازی خود را ادامه دهد. "جای امن"، "غزال"، "جنگجوی پیروز"، "تولد یک پروانه"، "صنوبر"، "سفر به هیدالو" نتیجه آثار چند سال اخیر اوست. راعی قصد دارد پروژه ناتمام "عصر روز دهم " که نوشته مرحوم رسول ملاقلی پور است را با موضوعیت جنگ و واقعه کربلا به تصویر درآورد.
زنده یاد رسول ملاقلی پور در زمان حیات خود بارها از مسئولین سینمای دفاع مقدس و متولیان آن گلایه کرد. او پس از اثر ماندگار "مزرعه پدری" در نامه ای سرگشاده به دلیل نامهربانی هایی که با این فیلم شد از دنیای فیلمسازی خداحافظی کرد. اما بعد از گذشت مدتی از تصمیم خود منصرف شد و فیلم ملودرام "میم مثل مادر" را با پس زمینه سینمای دفاع مقدس ساخت. فیلمی که حالا به عنوان آخرین یادگار او به عنوان نماینده سینمای ایران به جشنواره فیلم اسکار معرفی شده بود.
علی شاه حاتمی دیگر فیلمساز سینمای جنگ است که مدتهای مدید است تغییر ژانر داده است. او پس از فیلم جنگی "آخرین شناسایی"، فیلم تجاری "دوستان" را ساخت و بعد به سمت فیلمهای جشنواره ای گرایش پیدا کرد. حاصل گرایش او به این سمت دو فیم "ترکشهای صلح" و "کولی" بود که اولی در حوزه سینمای جنگ بود. شاه حاتمی پس از ساخت این دو فیلم به تلویزیون آمد و حالا در بازگشت به سینما قصد دارد فیلم اجتماعی "قفس" را با بازیگران هندی بسازد که ارتباطی به سینمای دفاع مقدس و جنگ ندارد.
سعید سهیلی از دیگر فیلمسازان سینمای دفاع مقدس است که پس از سالها دیگر قصد فعالیت در حوزه سینمای جنگ را ندارد. او در سالهای فعالیت سینمایی خود پس از "مردی شبیه باران" خواست به تبعات جنگ در جامعه بپردازد و حالا پس از آخرین ساخته اش با این مضمون یعنی "سنگ، کاغذ، قیچی" فیلمی در حوزه سینمای پلیسی با نام "چهارانگشتی" ساختن و حالا هم در تدارک ساخت فیلمی کمدی به نام "چارچنگولی" است.
از آن سوی در سیاستی تصمیم بر آن شد تا فیلمسازان صاحب نام عرصه های دیگر نیز پا به حوزه سینمای جنگ بگذارند. رخشان بنی اعتماد، کیومرث پوراحمد، خسرو سینایی، آرش معیریان و ... پا به این وادی گذاشتند و اتفاقا آثاری قابل توجه هم تولید کردند اما همه می دانند این حضور در عرصه سینمای دفاع مقدس محدود به حداکثر یکی دو فیلم است. بله فیلمسازان جنگ یا تغیییر مسیر داده اند و یا در حال تغییر مسیر هستند به طوری که در آثارشان کمتر نشانی از جنگ و دفاع مقدس دیده می شود. حال چه کسی باید پاسخگوی این تغییر مسیر سینماگران دفاع مقدس است؟ مسئولان سینمای دفاع مقدس مقصرند یا نبود داستان جذاب آنها را از سینمای دفاع مقدس دور کرده است؟

شمشیر سینمای دفاع مقدس در غلاف تمام فلزی
سینمای دفاع مقدس را به درستی می توان مهجورترین ژانر سینمای پس از انقلاب نامید. از معدود گونه های سینمای ایرانی که مؤلفه هایش با تعریف و اثر منطبق است. اساسی ترین نکته هویت بندی سینمای دفاع مقدس است هویتی که با ظهور فیلمسازان مستعد و جوان احراز شده است.
جمال شورجه از فیلمسازان سینمای دفاع مقدس معتقد است، سینمای دفاع مقدس مورد غفلت واقع شده و سینمای ما نتوانسته آن طور که باید به بیان 8 سال مقاومت و پایداری در مقابل تجاوز یک کشور بیگانه بپردازد . ماهنوز نتوانسته ایم در قالب این سینما حرفهای لازم و حماسه های آن دوران را که نشان از مقاومت و ایثار و معرفت و شرافت رزمندگان و هم میهنانمان را همراه داشت نمایش دهیم. در حالی که دوران دفاع مقدس پرافتخارترین و پرغرورترین دوران انقلاب اسلامی است.
کاظم معصومی دیگر سینماگر دفاع مقدس وضعیت سینمای دفاع مقدس را بسیار پیچیده می داند و می گوید سیاستهای فیلمسازی در سینمای دفاع مقدس تغییر نکرده است. تا زمانی که نوع مدیریت حاکم و رایج سینما تغییر نکند این گونه سینمایی نمی تواند به رشد قابل توجهی دست یابد. متأسفانه در سینمای ما عده ای هستند که فکر می کنند صاحب جنگ هستند، انگار مردم در دوران جنگ تحمیلی هیچ زحمتی نکشیده اند. برخی معتقدند ساخت فیلم در این حوزه بسیار هزینه بر است اما به نظر من این موضوع همیشه صدق نمی کند. هزینه بعضی فیلم ها در حد فیلمهای متوسطی است که ساخته می شود. اما این تفکر که گفتم این امکانات را بلوکه کرده و اجازه نمی دهد که چنین فیلمهایی ساخته شود.
نبود تنوع موضوعی در مضامین و محدودیتهای موضوعات در این حوزه باعث شده تا این دایره تنگتر شود. در حالی که باید نوعی آزادی عمل در تحمیل و بیان  در خصوص مقوله جنگ به وجود بیاید زیرا این محدودیت سینمای جنگ را مورد تأثیر خود قرار میدهد.
 

ناصر شفق تهیه کننده سینما شرایط نابهنجار حوزه سینما را مؤثر در وضعیت قبلی سینمای دفاع مقدس می داند و می گوید: سینمای دفاع مقدس نیازمند ایجاد بسترهای مناسب برای ساخت فیلم است. تا زمانی که این اتفاق نیفتد ما موفق نمی شویم. مسئولان باید حمایتهای جدی تری از این حوزه به عمل آورند. دخالتهای نابجا و سانسور و نظارت های سلیقه ای شان هنرمند را خدشه دار می کند و باعث رکود کل سینما و به دنبال آن سینمای حوزه دفاع مقدس شده است.

رحیم حسینی کارگردان "پیک نیک در جنگ" گفته های شفق را تأیید می کند و اظهار می کند، امروزه متأسفانه تنها به ظاهر سینمای دفاع مقدس توجه می شود ولی در واقع سمت و سوها متوجه این سینما نیست. فیلمسازان ما خلاقیت دارند، اما مدیریت فرهنگی ما کار نو و متفاوت را نمی پذیرد بهتر است مسئولین به جای سردادن شعار، به طور واقعی به حمایت از این سینما بپردازند. تا زمانی که دیدگاههای مدیریتی بسته و محدود است هیچ اتفاق مثبتی در این حوزه رخ نمی دهد.
حال به این بایدها و نبایدها باید پرداخت و از مسئولان امر در این رابطه پرس و جو کرد که این گونه سینمایی مخاطب دارد یا موانع پیشروی سینماگران آنان را از ساخت فیلمهای دفاع مقدس منصرف کرده است.

مخاطب و سینمای دفاع مقدس
آیا سینمای دفاع مقدس مخاطب خود را از دست داده است؟ آیا دوران فیلمهایی با موضوع جبهه و جنگ به سرآمده است؟ آیا قشر سینمادوست و سینمارو چنانچه فیلمی از جنگ هشت ساله ایران و عراق ببینند، از آن به نکویی یاد می کنند؟
در یکی دوسال گذشته دو فیلم ساخته شده است. یکی "به نام پدر" (ابراهیم حاتمی کیا) و دیگری "اخراجیها" (مسعود ده نمکی)، فیلم اول در قیاس با آثار برتر سینمای جنگ و هم در مقابل دیگر آثار فیلمسازش به شدت ضعیف، شعاری و ناموفق و فاقد نوآوری داستانی بود و فقط بازی "پرویز پرستویی"، نقطه قوت فیلم بود. اما با همه این اوصاف نزدیک به 500 میلیون تومان فروش کرد. فیلم دوم که جای بحث زیادی ندارد علیرغم ضعفهای متعدد فنی و اجرایی به پرفروشترین فیلم های تاریخ سینمای ایران تبدیل شد. فروش بالای دو فیلم ذکرشده نشان می دهد که کسی با اصل موضوع جبهه و جنگ مشکلی ندارد که به محض دیدن پوسترفیلم جنگی به دیدنش نرود. با توجه به این نکته پس سینمای دفاع مقدس مشکلش کجاست؟
 

 

فیلمسازان صاحب سبک و جان دوباره سینمای دفاع مقدس
آثار انتقادی سینمای جنگ در مقطعی بسیار محدود شد.زمانی که جامعه پس از پشت سرگذاشتن دوران سازندگی و رسیدن به مقطع دوم خرداد 86 خود را رها شده از مصیبت های جنگ می دید سینمای جنگ هم رو به نزول رفت. در سالهای پایانی دهه 70 و اوایل دهه 80 کمترین تعداد فیلمهای دفاع مقدس ساخته شد.
در این زمان مدیران دولتی که سیاست چندان مشخصی در مورد سینمای دفاع مقدس نداشتند امکان ساخت فیلمهای ویژه ای را فراهم نمودند. "دوئل" (احمدرضا درویش) که پرهزینه ترین فیلم سینمای ایران تا سال 82 بود و ایجاد زمینه حضور کارگردانانی صاحب سبک همچون "رخشان بنی اعتماد" و "کیومرث پوراحمد" در این عرصه سینمای روبه خاموشی دفاع مقدس را جانی تازه بخشید. اما نه فیلم تأثیرگذار "گیلانه" ساخته "رخشان بنی اعتماد" و نه "دوئل" ساخته "احمدرضا درویش" هیچیک نتوانستند مخاطبانی را که انتظار می رفت برای دیدن فیلم دفاع مقدس راهی سالن سینما شوند جذب کنند. از همین رو نوعی تازه از سینمای جنگ تولد یافت و آن هم فیلم کمدی جنگی و البته نه از نوع "لیلی با من است".

اقتباس و سینمای دفاع مقدس
دوران رونق سینمای جنگ گذشته و دیگر دیدن یک فیلم خوب با این موضوع در سال هم رویایی است که کمتر به واقعیت تبدیل می شود. فیلمسازان سینمای دفاع مقس از دو چیز می نالند. کمبود سوژه بکر و ناب و نبود شرایط تولید. اما داستان نویسان اعتقاد دارند چاره حل مشکل اول پیش آنهاست و به خواست اهالی سینما بر میگردد.
اگر نگاهی کلی به سینمای جهان بیندازیم می بینیم هرجا سینما دچار بحران مخاطب می شود ادبیات به کمک سینما می آید و باعث می شود سینما دوباره روی پایش بایستد. ادبیات داستانی و نمایش بالهایی هستند که هروقت سینما به آن نیاز پیدا کند می تواند بپرد اما متأسفانه ما کمتر از آن استفاده کرده ایم.
محمدرضا شرف الدین رئیس انجمن سینمای دفاع مقدس از چند فیلم اقتباسی موفق سینمای جنگ نام می برد، به تجربه های موفق اقتباسی در سینما اشاره می کند و می گوید: با منابع مستند ادبیات جنگ می توان سینمای جنگ را نجات داد. تا بحال حدود 13000 کتاب، خاطره، داستان، رمان و پژوهش با موضوع دفاع مقدس چاپ شده که اگر به سراغشان برویم می توانیم به بحث اقتباس رونق دهیم.
شرف الدین ادامه می دهد، متأسفانه نویسنده ها و کارگردانهای ما نسبت به فرهنگ جنگ بی مطالعه و بی سوادند و بیشتر برای تجربه های شخصی خودشان ارزش قائلند و گرنه بین این تعداد کتاب هیچی پیدا نمی شود که بشود از رویش فیلم خوب ساخت؟
عزیزالله حمیدنژاد کارگردان فیلم دفاع مقدس معتقد است: فعلا سینمای پایداری ما پررونق نیست. حتی اگر ادبیات غنی و پرباری هم در این زمینه داشته باشیم از آن استفاده نمی شود. اول باید بستر مناسبی برای تولید وجود داشته باشد تا بعد درباره اقتباس حرف بزنیم. تولید انبوه در این زمینه معنای ادبیات نمی شود. باید به جای انبوه نویسی، گزیده نویسی رواج پیدا کند. طبعا این راه اصولی تر است و از این روش به نتیجه مطلوبتری می رسیم ولی باز هم به شرط اینکه زمینه لازم برای تولید فراهم شود.
مسعود فراستی منتقد سینما عدم اقتباس از ادبيات جنگ را يك سوال كليدي ارزيابي مي‌كند و مي‌گويد: حتي فيلمسازان دفاع مقدس ما خيلي مساله دفاع مقدس را ندارند. اگر داشتند علاوه بر اين كه سراغ تحقيق، پژوهش و استخراج نكته‌ها و خاطرات و تاريخ جنگ مي‌رفتند، سراغ لوكيشن‌ها و بازمانده‌هاي آن دوران هم مي‌رفتند.
فراستي اضافه مي‌كند: چيزي از نسل فيلمسازان جنگي ما باقي نمانده است خيلي از آنها از جنگ فاصله گرفته‌اند و امروزي شده‌اند و بيشتر سراغ كارهاي راحت‌تر مي‌روند. براي همين بندرت فيلم آبرومندي مثل «فرزند خاك» ساخته مي‌شود كه آن هم با تلاش 10 ساله شخص كارگردانش ساخته شده و نه با همت مسوولان.
احمد دهقان  كه مازيار ميري فيلم «پاداش سكوت» را از داستان كوتاه «من قاتل پسرتان هستم» او اقتباس كرده  مي‌گويد كه سينما و ادبيات وقتي مي‌توانند به هم نزديك بشوند كه هر دو مستقل باشند. در كشور ما مفهوم غلطي با عنوان «فيلمساز مؤلف» شكل گرفته كه يكي از ملزوماتش اين است كه فيلمنامه را هم كارگردان بنويسد. در حالي كه مولف بودن قبل از هر چيز به جهان‌بيني خاص يك فيلمساز برمي‌گردد.
مجيد قيصري نویسنده ادبیات پایداری می گوید: سينما دغدغه گيشه دارد و وقتي سراغ ادبيات مي‌رود كه مطمئن باشد در ارتباط با مخاطب موفق خواهد بود. كمتر ديده‌ايم سينماگري سراغ كتابي برود زیرا فیلمسازان کمتر اهل ادبيات و به روز می باشند. خيلي‌هايشان با افتخار مي‌گويند ما رمان نمي‌خوانيم. انگار یک جورهایی کسرشان است. قبول كنيد كه ما خودمان نمي‌توانيم از سينماگرها خواهش كنيم نوشته‌هايمان را بخوانند يا خودشان «به روز كنند.»

"اخراجي‌ها" و شگفتی در سينماي دفاع مقدس
در جشنواره بيست و پنجم فجر سينماي دفاع مقدس  نشان داد هنوز پتانسيل بالایی براي توليد آثار متفاوت برخوردار است.
آثاری همچون "روز سوم" محمدحسين لطيفي،  "مثل يک قصه" خسرو سینایی، "پاداش سکوت" مازیار میری، "اخراجیها" مسعود ده نمکی، "آنکه به دریا می رود" آرش معیریان، "اتوبوس شب" کیومرث پوراحمد به غیراز مثل یک قصه که هنوز نمایش عمومی آن بلاتکلیف است در نمایش عمومی با استقبال چشمگیری مواجه شدند.
"اخراجي‌ها" يک دهه پس از کمدي موفق و محبوب کمال تبريزي "ليلي با من است" ساخته شد. مسعود ده‌نمکي در اولين فيلم خود شخصيت‌ها و روابطي تازه به سينماي دفاع مقدس آورد. شخصيت‌هاي اصلي فيلم لمپن‌هاي جنوب شهر بودند که به آدم‌هاي جنگ ارتباط نداشتند. جنس شوخي‌ها و نوع روابط آنها هم که فيلمفارسي را تداعي مي‌کرد براي مخاطب تازگي و جذابيت داشت. اخراجی ها فیلم مخاطب پسند و جنجالی این روزهای سینمای جنگ است که همچنان ادامه و دنباله اش در حال ساخت است. ده نمکی واقعیتهای عمیق موجود در فضای جبهه و سنگرهای ایران را در قالبی طنز برای مخاطبین خسته از نماد و سمبل به تصویر کشیده است. دو نوع شخصیت موجود در فیلم، شخصیت های آرمانی و سنتی جنگ و کارکترهای جاهل و نادان، به نوعی شبیه لمپن های فیلم فارسی که بار طنز سینمایی اخراجی ها را برعهده دارند و باعث جذابیت بیشتر این فیلم برای مخاطبین می شود.
هرچند که فیلم از لحاظ ساختار فنی و کیفی بسیار ضعیف است اما در رویدادی خاص و قابل توجه لقب پرفروشترین فیلم تاریخ سینمای ایران را به خود اختصاص داد.
نباید آثاری همچون "روز سوم" که نگاهی ملی گرایانه با مضمونی عاشقانه به دفاع مقدس را نادیده گرفت و یا نگاه جدید سینمای جنگ به دشمن را در فیلم "اتوبوس شب" چشم پوشی کرد.

"فرزند خاک " تلخ عین عسل
لزوم تازگی و واقع گرایی در آثار دفاع مقدس شد محمدعلي باشه‌آهنگر  به همراه محمدرضا گوهری، بيش از دو سال و نيم در مناطق مختلف جنوب و غرب ايران  به تحقيق پیرامون تفحص بپردازند.آهنگر و گوهری در فیلم فرزند خاک با موضوع تازه و ناگفته ای به نام تفحص شهدا روبرو شدند. موضوعی که تا به امروز جزء لایه های پنهان و ناگفته جنگ بشمار می رفته و به نظر می رسد تحقیق در این زمینه با دشواری ها و حسیاسیت هایی همراه بوده باشد.
«فرزند خاک» در مواجهه با مفهومی به نام دفاع مقدس، راهش را از بسیاری مسیرهای آزموده شده کج می کند و به شاهراهی قدم می گذارد که احساس و عقل هر دو در یک موازنه کامل به هم می رسند.
محمدرضا گوهری و محمدعلي باشه آهنگر در هر گوشه از داستان خود، اگرچه ماجرا و پیامی مجزا تدارك مي بينند، اما همه عناصر داستان شان در یک هارمونی دقیق همدیگر را کامل کرده و  اشاره کوتاه و گذرا  به عناصر بسیاری از عواقب جنگ، به آواز یکدستی بدل می شود که گوشخراش نیست.
فرزند خاک جز کارگردانی و فیلمنامه خوب و فیلمبرداری شاخص علیرضا زرین دست، در زمینه بازیگری موفق عمل کرده است. مهتاب نصیرپور در نقش گوانا و شبنم مقدمی در نقش مینا هرکدام در بازیگری شگفتی آفریدند.

 

و اما امروز...
سینمای جنگ، دچار همان معضلاتی است كه كلیت سینمای ایران را در بر گرفته. بعضی ها اعتقاد دارند باید برای رونق گرفتن دوبارة سینمای جنگ، از آن حمایت های ویژه به عمل آورد . سینماگران مهم این ژانر هم اغلب سرخورده و بی حوصله اند. اما می توان با مختصات جامعه امروز به جنگ و آرمانهایش در سینمای دفاع مقدس نوید شروع یک دوران تازه را در این گونه داد. اما پا گرفتن جریان و طول عمر آن به حمایت نهادهای فرهنگی وابسته است. این حمایت ها باید همه آنی را که می خواهند در ثبت تاریخ جنگ سهم داشته باشند شامل شود. نمی توان با محروم ساختن برخی از تولید فیلم جنگی به رونق آن امیدوار بود. امید است مسئولان امر فرهنگی از خواب غفلت بیدار شوند و با ایجاد شرایطی مساعد و سیاستهای مناسب جهت بهبود این روند کمک شایان توجهی نمایند. ان شاءالله

امیرحسین دهقانی
منبع: سایت ساجد
 

نظر ها

افزودن جدید جستجو

3.26 Copyright (C) 2008 Compojoom.com / Copyright (C) 2007 Alain Georgette / Copyright (C) 2006 Frantisek Hliva. All rights reserved."